دو تصمیم اخیر دولت در حوزه خودروهای مناطق آزاد، اگرچه در ظاهر ارتباط مستقیمی با یکدیگر ندارند، اما در کنار هم میتوانند نشانهای از یک تغییر مهم در بازار خودرو باشند؛ نخست، فراهم شدن امکان دریافت پلاک ملی برای بخشی از خودروهای مناطق آزاد و دوم، آغاز شمارهگذاری خودرو در منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی(ره). مجموعه این تحولات از نقش پررنگتر مناطق آزاد در تأمین عرضه خودرو و باز شدن تدریجی مسیر ورود خودروهای وارداتی به بازار کشور حکایت دارد.
خروج خودروهای وارداتی از محدودیت چندساله
سالها خودروهای وارداتی موجود در مناطق آزاد تنها در محدوده همان مناطق امکان تردد داشتند و امکان ورود آنها به مناطق اصلی به شکل گسترده و آزادانه فراهم نبود. بخش قابل توجهی از این خودروها را محصولات برندهای شناختهشده جهانی تشکیل میدهند که در رده خودروهای لوکس و نیمهلوکس قرار دارند. همین محدودیت باعث شد بازار خرید و فروش خودروهای مناطق آزاد به محدوده مناطق آزاد محدود بماند و بخشی از سرمایه موجود در این بخش عملاً از دسترس بازار خودرو کشور خارج شود.
اکنون اما شرایط در حال تغییر است. بر اساس اعلام معاونت حقوقی رئیسجمهور، خودروهایی که پیش از ابلاغ آییننامه اجرایی قانون ساماندهی صنعت خودرو وارد مناطق آزاد شدهاند، میتوانند پس از طی مراحل قانونی، پلاک ملی دریافت کنند و در سراسر کشور تردد داشته باشند.
این تصمیم را میتوان مهمترین گام در مسیر آزادسازی خودروهای مناطق آزاد طی سالهای اخیر دانست؛ اقدامی که در صورت اجرای کامل، بخشی از مرز میان بازار مناطق آزاد و بازار اصلی خودرو را از میان برمیدارد.
۴۶ هزار خودرو در صف ورود خودروهای مناطق آزاد به بازار
اهمیت این تصمیم زمانی بیشتر آشکار میشود که ابعاد آن را در مقیاس بازار خودرو بررسی کنیم. بر اساس ارقام مطرحشده در بودجه سال ۱۴۰۵، حدود ۴۶ هزار دستگاه خودروی موجود در مناطق آزاد امکان دریافت پلاک ملی خواهند داشت. علاوه بر این، ورود ۵۰ هزار دستگاه خودروی دیگر نیز با مشوقهایی در حوزه حقوق ورودی پیشبینی شده است.
برای بازاری که طی سالهای گذشته همواره با محدودیت عرضه دستوپنجه نرم کرده، چنین ارقامی قابل توجه است. هرچند همه این خودروها به صورت همزمان وارد بازار نخواهند شد، اما نفس ایجاد امکان عرضه آنها میتواند بر انتظارات فعالان بازار اثر بگذارد. در واقع، آنچه اهمیت دارد تنها تعداد خودروها نیست؛ بلکه گشوده شدن مسیری است که تا همین چند سال پیش اساساً وجود نداشت.
خیابانهایی که محل تردد خودروهای متنوعتر میشوند
یکی از نخستین پیامدهای آزادسازی خودروهای مناطق آزاد را باید در خیابانهای شهرهای بزرگ جستوجو کرد. بازار خودرو ایران در سالهای اخیر به دلیل محدودیت واردات و کاهش حضور برندهای خارجی، به بازاری کمتنوع تبدیل شده است. در چنین شرایطی، بسیاری از خودروهایی که در کیش، قشم، اروند و دیگر مناطق آزاد تردد میکردند، برای شهروندان تهران، مشهد، اصفهان، شیراز یا تبریز تنها نامی آشنا بودند و نه خودرویی که بتوان آن را در سطح شهر مشاهده کرد.
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، بخشی از این خودروها به تدریج وارد بازار شهرهای اصلی خواهند شد؛ اتفاقی که میتواند تنوع برندها، مدلها و کلاسهای مختلف خودرویی را افزایش دهد. شاید برای نخستین بار پس از سالها، خودروهایی که حضورشان به محدوده مناطق آزاد محدود شده بود، به بخشی از ناوگان در حال تردد در شهرهای بزرگ کشور تبدیل شوند.
اثر این تصمیم بر قیمت خودرو چه خواهد بود؟
مهمترین پرسش اما همچنان به خود بازار بازمیگردد؛ اینکه ورود خودروهای مناطق آزاد تا چه اندازه میتواند بر قیمتها اثر بگذارد. واقعیت این است که ورود چند ده هزار خودرو به بازار الزاماً به معنای کاهش ناگهانی قیمتها نیست. بازار خودرو ایران تحت تأثیر متغیرهای متعددی از جمله نرخ ارز، سیاستهای تجاری، هزینههای واردات و انتظارات تورمی قرار دارد و نمیتوان تنها با اتکا به یک عامل درباره آینده قیمتها قضاوت کرد.
با این حال، افزایش عرضه همواره یکی از مؤثرترین ابزارها برای کاهش فشار قیمتی بوده است. ورود خودروهای جدید به بازار، گزینههای بیشتری در اختیار خریداران قرار میدهد و میتواند بخشی از تقاضا را از بازار خودروهای موجود منحرف کند.
در چنین شرایطی، حتی اگر افت محسوسی در قیمتها رخ ندهد، افزایش عرضه میتواند از شتاب رشد قیمتها بکاهد و فضای رقابتیتری در بازار ایجاد کند؛ موضوعی که در سالهای اخیر کمتر در بازار خودرو مشاهده شده است.
رونمایی از پلاک جدید خودروهای مناطق آزاد
منطقه آزاد فرودگاهی؛ بازیگر تازه معادلات خودرو
همزمان با این تحولات، منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) نیز وارد مرحله جدیدی از فعالیت شده است. رونمایی از پلاک اختصاصی این منطقه و آغاز فرآیند شمارهگذاری خودروهای مناطق آزاد، رخدادی فراتر از یک اقدام اداری به نظر میرسد.
مدیران این منطقه در سالهای اخیر از برنامههای گسترده برای توسعه فعالیتهای تجاری، لجستیکی، فناوری و نوآوری سخن گفتهاند. موقعیت جغرافیایی ویژه، دسترسی به مهمترین شبکههای حملونقل کشور و نزدیکی به تهران، این منطقه را به یکی از مستعدترین مناطق آزاد کشور تبدیل کرده است.
از همین رو، آغاز شمارهگذاری خودرو را میتوان بخشی از فرآیند توسعه زیرساختهایی دانست که در آینده ممکن است نقش پررنگتری در بازار خودرو و تجارت خودرو ایفا کنند.
نشانههای تغییر در سیاست خودرویی
فارغ از جزئیات اجرایی و ابهاماتی که همچنان درباره عوارض، سود بازرگانی و نحوه اجرای این طرح وجود دارد، همزمانی این دو خبر میتواندحامل یک پیام مشخص باشد؛ این که شاید نگاه سیاستگذاران کلان به ظرفیت مناطق آزاد در حال تغییر است.
تا چندی پیش، رویکرد غالب بر محدود نگه داشتن ورود خودروهای خارجی و کنترل سختگیرانه بازار استوار بود. اکنون اما به نظر میرسد سیاستگذاران تلاش میکند از ظرفیت خودروهای موجود در مناطق آزاد برای تقویت عرضه در بازار داخلی استفاده کند.
اینکه آزادسازی خودروهای مناطق آزاد تا چه اندازه به اهداف خود خواهد رسید، پرسشی است که پاسخ آن در ماهها و سالهای آینده روشن میشود. با این حال، آنچه امروز میتوان با اطمینان گفت این است که مناطق آزاد پس از سالها قرار گرفتن در حاشیه بازار خودرو، بار دیگر به یکی از محورهای اصلی تحولات این بازار تبدیل شدهاند؛ تحولی که آثار آن ممکن است از تابلوی قیمتها تا چهره خیابانهای شهرهای بزرگ قابل مشاهده باشد.
عضویت در کانال آپارات.
