اگر تا به حال به رینگ خودرو دقت کرده باشید، احتمالاً تکههای کوچک فلزی را روی لبه یا قسمت داخلی رینگ دیدهاید. این قطعات که در ایران معمولاً به آنها سرب چرخ، سرب بالانس یا وزنه بالانس گفته میشود، بخش مهمی از فرآیند بالانس کردن چرخ خودرو هستند.
اما این سربها دقیقاً چه کاری انجام میدهند؟ چرا بعضی رینگها چند سرب دارند و بعضی تقریباً هیچ وزنهای روی آنها دیده نمیشود؟ آیا زیاد بودن سرب روی رینگ نشانه خرابی است؟
سرب چرخ یا وزنه بالانس چرخ چیست؟
وزنه بالانس چرخ قطعهای کوچک است که برای متعادل کردن وزن مجموعه لاستیک و رینگ روی چرخ نصب میشود. هیچ لاستیک و رینگی بهطور کامل و صددرصد یکنواخت نیست. حتی یک اختلاف وزن بسیار کوچک در بخشهای مختلف لاستیک یا رینگ میتواند باعث شود یک قسمت از مجموعه چرخ سنگینتر از قسمتهای دیگر باشد.
در سرعتهای پایین ممکن است این عدم تعادل چندان قابل تشخیص نباشد، اما با افزایش سرعت، اثر آن بیشتر میشود و میتواند باعث لرزش فرمان، لرزش صندلی یا لرزش بدنه خودرو شود. اینجاست که همان قطعه کوچک معروف به «سرب چرخ» وارد ماجرا میشود.
چرا روی رینگ خودرو سرب میزنند؟
هدف از نصب سرب یا وزنه بالانس، جبران اختلاف وزن در قسمتهای مختلف چرخ است. برای این کار، لاستیک و رینگ روی دستگاه بالانس قرار میگیرند. دستگاه مجموعه چرخ را میچرخاند و مشخص میکند که عدم تعادل در کدام قسمت قرار دارد و چه مقدار وزنه باید به آن اضافه شود. تعمیرکار سپس وزنهای با وزن مشخص را در محل تعیینشده نصب میکند.
به همین دلیل، سرب بالانس را نمیتوان هر جایی روی رینگ نصب کرد. محل قرار گرفتن وزنه به اندازه وزن آن اهمیت دارد. با اضافه شدن وزنه در نقطه مناسب، توزیع وزن مجموعه لاستیک و رینگ متعادلتر میشود و چرخ میتواند روانتر و با لرزش کمتری بچرخد.
چرا یک لاستیک و رینگ از ابتدا بالانس نیستند؟
شاید تصور کنید یک لاستیک نو و یک رینگ نو باید بدون نیاز به هیچ وزنهای کاملاً بالانس باشند. اما در دنیای واقعی چنین چیزی تقریباً امکانپذیر نیست.
دلایل مختلفی میتوانند باعث ایجاد اختلاف وزن شوند، از جمله:
- تفاوت جزئی در ضخامت و ساختار لاستیک
- تفاوت وزن در قسمتهای مختلف رینگ
- وزن والف و متعلقات آن
- نحوه قرار گرفتن لاستیک روی رینگ
- تفاوتهای جزئی در ساختار داخلی تایر
- تغییر شکل یا آسیبدیدگی رینگ
- فرسودگی یا تغییرات ایجادشده در طول عمر لاستیک
به همین دلیل، حتی یک مجموعه کاملاً نو نیز ممکن است به چند گرم وزنه بالانس یا سرب چرخ نیاز داشته باشد.
آیا «سرب چرخ» واقعاً از جنس سرب است؟
اینجا یک نکته جالب وجود دارد. در ایران، اصطلاح «سرب چرخ» یا «سرب بالانس» در بازار و بین تعمیرکاران بسیار رایج است، اما این به معنی آن نیست که تمام وزنههای بالانس امروزی از سرب ساخته شدهاند.
وزنههای بالانس بسته به نوع و بازار میتوانند از موادی مانند فولاد، روی یا آلیاژهای مختلف ساخته شوند. بنابراین از نظر فنی، عبارت «وزنه بالانس چرخ» دقیقتر است و «سرب چرخ» بیشتر یک اصطلاح رایج و جاافتاده در بازار محسوب میشود.
در نتیجه اگر روی رینگ خودرو یک قطعه کوچک فلزی دیدید، میتوان به آن «سرب» گفت، اما از نظر فنی بهتر است آن را وزنه بالانس بدانیم.
بالانس چرخ خودرو چگونه انجام میشود؟
برای بالانس کردن چرخ، مجموعه لاستیک و رینگ روی دستگاه مخصوص قرار میگیرد. دستگاه چرخ را با سرعت مشخصی میچرخاند و میزان عدم تعادل را اندازهگیری میکند. سپس مشخص میشود که چه مقدار وزنه و در چه نقطهای باید روی رینگ نصب شود.
برای مثال، دستگاه ممکن است مشخص کند که یک قسمت از رینگ به چند گرم وزنه نیاز دارد. تعمیرکار نیز سرب بالانس را در همان محل نصب میکند. پس از نصب وزنه، چرخ دوباره روی دستگاه بررسی میشود تا مشخص شود آیا میزان عدم تعادل به حد مناسب رسیده است یا خیر. در دستگاههای پیشرفتهتر، بررسی فقط به اختلاف وزن محدود نمیشود و مواردی مانند تاب رینگ، تغییرات ساختاری لاستیک و نحوه قرارگیری تایر روی رینگ نیز میتواند بررسی شود.
انواع وزنه بالانس چرخ
وزنههای مورد استفاده برای بالانس چرخ معمولاً به دو نوع اصلی تقسیم میشوند.
وزنه گیرهای
این نوع وزنه با یک گیره روی لبه رینگ نصب میشود. وزنههای گیرهای سالهاست مورد استفاده قرار میگیرند و همچنان در بسیاری از خودروها کاربرد دارند. البته روی برخی رینگهای آلیاژی ممکن است به دلیل ظاهر یا احتمال آسیب به سطح رینگ، گزینه مناسبی نباشند.
وزنه چسبی
وزنههای چسبی با استفاده از چسب مخصوص به قسمت داخلی رینگ متصل میشوند. این نوع وزنه در رینگهای آلیاژی و خودروهای مدرن بسیار رایج است، زیرا از بیرون کمتر دیده میشود و ظاهر رینگ را حفظ میکند.
به همین دلیل ممکن است روی یک رینگ هیچ «سرب» قابل مشاهدهای نبینید، در حالی که چند وزنه چسبی در قسمت داخلی آن نصب شده باشد.
آیا زیاد بودن سرب روی رینگ نشانه خرابی است؟
نه، لزوماً. وجود چند وزنه بالانس روی یک چرخ کاملاً طبیعی است و به تنهایی نشانه خرابی رینگ یا لاستیک نیست. مقدار وزنه موردنیاز به ترکیب خاص لاستیک و رینگ بستگی دارد. حتی دو چرخ مشابه ممکن است به مقدار متفاوتی وزنه نیاز داشته باشند.
اما اگر یک رینگ به مقدار بسیار زیادی وزنه نیاز داشته باشد، موضوع ارزش بررسی بیشتری دارد. در چنین شرایطی ممکن است مشکل فقط عدم تعادل معمولی نباشد.
چرا یک چرخ ممکن است به سرب زیادی نیاز داشته باشد؟
اگر مقدار وزنه موردنیاز برای یک چرخ به شکل غیرعادی زیاد باشد، دلایل مختلفی میتواند داشته باشد.
رینگ تابدار یا آسیبدیده
برخورد شدید با چاله، جدول یا موانع جادهای میتواند باعث خم شدن رینگ شود.
در چنین شرایطی اضافه کردن سرب بیشتر لزوماً مشکل را برطرف نمیکند، چون مسئله اصلی ممکن است شکل خود رینگ باشد.
لاستیک خارج از گرد
گاهی اوقات خود لاستیک کاملاً گرد نیست یا در ساختار داخلی آن مشکلی وجود دارد. این وضعیت میتواند باعث لرزش و نیاز به وزنه بیشتر شود.
نشستن نامناسب لاستیک روی رینگ
اگر لاستیک بهدرستی روی رینگ قرار نگرفته باشد، توزیع وزن مجموعه ممکن است نامتعادل شود.
اختلاف زیاد بین لاستیک و رینگ
گاهی ترکیب یک لاستیک و رینگ مشخص به دلیل تفاوتهای ساختاری، به وزنه بیشتری برای رسیدن به تعادل مناسب نیاز دارد.
مشکل در فرآیند بالانس
اگر وزنه در محل اشتباه نصب شده باشد یا فرآیند بالانس بهدرستی انجام نشده باشد، ممکن است چرخ همچنان لرزش داشته باشد.
اگر سرب چرخ بیفتد چه میشود؟
یکی از اتفاقات نسبتاً رایج، جدا شدن وزنه چسبی یا گیرهای از رینگ است. با افتادن وزنه، توزیع وزن مجموعه چرخ تغییر میکند و ممکن است لرزش جدیدی در خودرو ایجاد شود. این لرزش معمولاً با افزایش سرعت بیشتر احساس میشود و ممکن است از طریق فرمان، صندلی یا بدنه خودرو به راننده منتقل شود.
بنابراین اگر بعد از تعویض لاستیک، عبور از یک دستانداز شدید یا برخورد با چاله ناگهان متوجه لرزش خودرو شدید، بررسی بالانس چرخها یکی از مواردی است که باید مورد توجه قرار بگیرد.
علائم بالانس نبودن چرخ چیست؟
مهمترین نشانههای بالانس نبودن چرخ عبارتاند از:
- لرزش فرمان در سرعتهای مشخص
- لرزش صندلی یا بدنه
- افزایش لرزش با بالا رفتن سرعت
- سایش نامنظم لاستیک
- احساس لرزش دورهای هنگام رانندگی
- ایجاد لرزش پس از تعویض لاستیک
- ایجاد لرزش پس از افتادن وزنه بالانس
البته هر لرزشی به معنی بالانس نبودن چرخ نیست.
تاب داشتن رینگ، خرابی لاستیک، مشکل در بلبرینگ چرخ، سیستم تعلیق یا اجزای فرمان نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند. به همین دلیل تشخیص دقیق باید توسط تعمیرکار و با بررسی مجموعه چرخ انجام شود.
بالانس جادهای یا Road Force چیست؟
در برخی خودروها ممکن است بعد از بالانس معمولی، همچنان لرزش وجود داشته باشد. در این شرایط میتوان از روش Road Force Balancing یا بالانس جادهای استفاده کرد. این روش فقط اختلاف وزن چرخ را بررسی نمیکند، بلکه رفتار مجموعه لاستیک و رینگ را تحت فشار نیز اندازهگیری میکند.
دستگاه میتواند مشخص کند که آیا تفاوتهای ساختاری لاستیک و رینگ باعث ایجاد لرزش شدهاند یا خیر. در برخی موارد، با چرخاندن لاستیک روی رینگ و قرار دادن آن در موقعیت مناسب، میتوان میزان لرزش و حتی مقدار وزنه موردنیاز را کاهش داد.
آیا بالانس چرخ روی عمر لاستیک تأثیر دارد؟
بله. وقتی مجموعه لاستیک و رینگ بالانس نباشد، لرزشهای مداوم میتوانند باعث ایجاد سایش نامنظم لاستیک شوند. این لرزشها همچنین میتوانند فشار بیشتری به بخشهایی از سیستم تعلیق، فرمان و سایر اجزای مرتبط با چرخ وارد کنند. بنابراین بالانس چرخ فقط برای راحتتر شدن رانندگی نیست. یک مجموعه بالانسشده باعث میشود خودرو حرکت نرمتر و رفتار قابل پیشبینیتری داشته باشد.
چه زمانی باید چرخ خودرو را بالانس کنیم؟
بهتر است بالانس چرخ در شرایط زیر بررسی شود:
- هنگام نصب لاستیکهای جدید
- پس از باز کردن لاستیک از رینگ
- هنگام مشاهده لرزش غیرعادی
- پس از برخورد شدید با چاله یا جدول
- هنگام مشاهده سایش نامنظم لاستیک
- پس از افتادن سرب یا وزنه بالانس
- زمانی که یک چرخ به مقدار غیرعادی زیادی وزنه نیاز دارد
اگر خودرو در سرعتهای بالا دچار لرزش فرمان یا بدنه میشود، بهتر است آن را نادیده نگیرید.
این لرزش ممکن است تنها به دلیل بالانس نبودن چرخ باشد، اما میتواند نشانهای از تاب رینگ، مشکل لاستیک یا ایراد در سیستم تعلیق و فرمان نیز باشد.
آیا وجود سرب روی رینگ طبیعی است؟
بله، کاملاً طبیعی است. دیدن چند قطعه کوچک روی رینگ به معنی خراب بودن لاستیک یا رینگ نیست. این قطعات همان وزنههای بالانس هستند که برای متعادل کردن مجموعه چرخ نصب شدهاند. آنچه اهمیت دارد، تعداد وزنهها بهتنهایی نیست، بلکه مقدار وزنه، محل نصب و وضعیت چرخ هنگام حرکت خودرو است. بنابراین اگر روی رینگ خودرویی چند تکه فلزی دیدید، نگران نشوید. آنها قرار نیست تزئینات عجیب رینگ باشند؛ وظیفهشان این است که چرخ را تا حد ممکن متعادل نگه دارند.
جمعبندی
سرب چرخ، سرب بالانس یا همان وزنه بالانس قطعهای کوچک اما مهم در خودرو است که برای جبران اختلاف وزن در مجموعه لاستیک و رینگ استفاده میشود. وجود چند وزنه روی رینگ کاملاً طبیعی است و حتی لاستیک و رینگ نو نیز ممکن است به مقداری وزنه برای رسیدن به تعادل مناسب نیاز داشته باشند.
با این حال، اگر یک چرخ به شکل غیرعادی به وزنه زیادی نیاز داشته باشد یا خودرو پس از بالانس همچنان دچار لرزش شود، بهتر است وضعیت رینگ، لاستیک و فرآیند بالانس بررسی شود. و یک نکته را هم فراموش نکنیم: چیزی که در ایران معمولاً به آن «سرب چرخ» میگوییم، لزوماً از جنس سرب نیست. امروزه وزنههای بالانس میتوانند از فولاد، روی یا آلیاژهای مختلف ساخته شوند. بنابراین «وزنه بالانس چرخ» اصطلاح فنی دقیقتر و «سرب چرخ» اصطلاح رایج بازار است. در بخش بلاگ سایت نیز مطالب مختلفی در بحث فنی خودرو می توانید مطالعه کنید.
